Data publikacji:
30.06.2020
Przewlekła choroba nerek
Wśród chorób cywilizacyjnych XXI wieku, oprócz chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia tętniczego, otyłości i cukrzycy, od niedawna wymienia się także przewlekłą chorobę nerek (PChN). Przewlekła choroba nerek jest w tym gronie jednostką szczególną — może bowiem być następstwem czy też powikłaniem wszystkich pozostałych chorób cywilizacyjnych.
Typ publikacji:
Okolicznościowy
Słowa kluczowe:
dializa, przewlekła choroba nerek
Zakres lat:
2015 - 2019
Przewlekła choroba nerek
Raport interkatywny
Powiązane
Inni czytali również
  • Przewlekła choroba nerek

    Wśród chorób cywilizacyjnych XXI wieku, oprócz chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia tętniczego, otyłości i cukrzycy, od niedawna wymienia się także przewlekłą chorobę nerek (PChN). Przewlekła choroba nerek jest w tym gronie jednostką szczególną — może bowiem być następstwem czy też powikłaniem wszystkich pozostałych chorób cywilizacyjnych [1] .

    Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi przedstawionymi w dokumencie Kidney Disease Improving Global Outcome (KDIGO 2012) przewlekła choroba nerek (PChN) jest definiowana jako nieprawidłowości budowy bądź czynności nerek, utrzymujące się powyżej trzech miesięcy i wpływające na stan zdrowia pacjenta [2] [3] Choroba ta, zwłaszcza w początkowych stadiach, może przebiegać bezobjawowo, wręcz skrycie. Nawet w zaawansowanych stadiach powolne narastanie objawów pozwala się do nich powoli przyzwyczajać i pacjent może przez długi czas trwania choroby nie odczuwać żadnych niepokojących dolegliwości. Do wstępnej identyfikacji pacjentów z PChN wystarcza wykonanie prostych badań przesiewowych, takich jak stężenie kreatyniny w surowicy i na tej podstawie oszacowanie stopnia przesączania kłębuszkowego (eGFR)1, oznaczenie albuminurii, ogólne badanie moczu z osadem oraz USG. Niestety, nie ma jednego prostego badania, jak na przykład pomiar wartości glikemii w cukrzycy, które pozwoliłoby rozpoznać jednoznacznie PChN w każdym jej stadium [1].

    Zgodnie z wytycznymi KDIGO 2012 przewlekłą chorobę nerek rozpoznaje się na podstawie:
    • trwającego powyżej trzech miesięcy zmniejszonego wskaźnika filtracji kłębuszkowej, niezależnie od wyników badań w zakresie prawidłowości budowy i czynności nerek lub
    • trwającego powyżej trzech miesięcy uszkodzenia nerek, stwierdzonego na podstawie wykrytych nieprawidłowości w morfologicznych lub czynnościowych badaniach budowy i czynności nerek, z prawidłowym bądź zmniejszonym wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej.
    Pełne rozpoznanie PChN zawiera nazwę (przyczynę PChN – np. nefropatia cukrzycowa) oraz prawidłowo przyporządkowane kategorie wielkości przesączania kłębuszkowego (kategoria G) oraz wielkości albuminurii (kategoria A). Kategorie G i A są stosowane do określenia stopnia zaawansowania PChN [2] [3] Wartości i opis dla poszczególnych kategorii przedstawiono w tabeli 1 i 2.
    Tabela 1. Kategorie GFR w przewlekłej chorobie nerek
    Kategoria GFR GFR (ml/min/1,73m2) Nazwa opisowa
    G1 > 90 Prawidłowe lub zwiększone GFR
    G2 60–89 Niewielkie zmniejszenie GFR
    G3a 45–59 Zmniejszenie GFR niewielkie do umiarkowanego
    G3b 30–44 Zmniejszenie GFR umiarkowane do ciężkiego
    G4 15–29 Ciężkie zmniejszenie GFR
    G5 < 15 Schyłkowa niewydolność nerek

    Źródło: opracowanie własne na podstawie [2] i [3]

    Tabela 2. Kategorie albuminurii w przewlekłej chorobie nerek
    Kategorie albuminurii ER - dobowa utrata z moczem (mg/24 h)2 ACR - wskaźnik albumina/kreatynina (mg/g)3 Nazwa opisowa
    A1 <30 <30 Prawidłowy lub lekko zwiększony AER/ACR
    A2 30-300 30-300 Średnio zwiększony AER/ACR
    A3 >300 >300 Wyraźnie zwiększony

    Źródło: opracowanie własne na podstawie [2] i [3]

    Wyniki badań epidemiologicznych dotyczących występowania przewlekłej choroby nerek w różnych częściach świata, wskazują, że częstość występowania PChN oscyluje w granicach 9-15% badanej populacji - zatem średnio 10–11% populacji świata znajduje się w jednym ze stadiów zaawansowania tego zespołu chorobowego [4]. Według wyników ogólnoświatowego badania Global Burden of Disease 2017 choroba ta dotknęła w 2017 roku ok. 697,5 miliona ludzi na całym świecie (9,1%) w porównaniu z 549,2 mln w 2007 roku (wzrost o 27%) oraz spowodowała 1,2 mln zgonów, w porównaniu z 920 tys. w 2007 roku (wzrost o 34%). Standaryzowane wiekiem współczynniki zapadalności, chorobowości oraz umieralności w roku 2017 względem roku 2007 wzrosły odpowiednio o 4,2%, 2,2% i 1,5% (Tabela 3) [5]
    Dane dotyczące epidemiologii PChN w Polsce nie są systematycznie zbierane i udostępniane. O ile dane dotyczące pacjentów w ostatnim stadium choroby można pozyskać z uwagi na fakt, że większość pacjentów w tym stadium podlega ciągłej opiece świadczeniodawców raportujących do NFZ, o tyle dane o chorych w początkowych, bezobjawowych stadiach PChN są szczególnie trudne do pozyskania. Wynika to głównie z powodu późnego wykrycia i późnego objęcia opieką (bądź braku opieki) chorych przez świadczeniodawców raportujących do płatnika [3]. Bazując na globalnych wskaźnikach szacuje się chorobowość w Polsce na poziomie 11% populacji, czyli można przyjąć, że choroba dotyka ponad 4 mln mieszkańców Polski. W badaniu PolNef4, jedynym jak do tej pory pilotażowym badaniu epidemiologicznym, uwzlędniając albuminurię, jako główny wskaźnik PChN rozpoznano u 11,9% osób. Natomiast uwzględniając również inne objawy, łącznie z pojawieniem się patologicznego osadu moczu, a także zmian w obrazie ultrasonograficznym nerek, odsetek osób z tym zespołem chorobowym wzrasta do 18% [4] [7]

    Tabela 3. Przewlekła choroba nerek na świecie wg Global Burden of Disease 2017
    Liczba przypadków w tys. (95% przedział ufności CI) Zmiana w liczbie przypadków 2007-2017 Standaryzowany wiekiem współczynnik na 100 tys. w 2017 (95%CI) Zmiana współczynnika standaryzowanego wiekiem 2007-2017
    2007 2017
    Chorobowość 549 206
    (512 807 - 588 533)
    697 510
    (649 209 - 752 051)
    27,0% 8 724,1
    (8 124,3 - 9 403,5)
    2,2%
    Zapadalność 15 001
    (13 616 - 16 358)
    19 736
    (17 727 - 21 983)
    31,6% 248,0
    (223,9 - 275,8)
    4,2%
    Umieralność 920
    (899 - 954)
    1 230
    (1195 - 1259)
    34,0% 15,9
    (15,5 - 16,3)
    1,5%

    Źródło: opracowanie własne na podstawie [5]

    Liczby te, jak też przyjęty w ślad za badaniami epidemiologicznymi, odsetek osób z tym zespołem chorobowym pozwala na stwierdzenie, że PChN stanowi znaczący problem medyczny, a także społeczno-ekonomiczny [4]
    Według wyników badania GBD 2017, wśród krajów europejskich, największy szacowany odsetek osób chorych na PChN w 2017 r. występował na Łotwie, Estonii, Litwie oraz Ukrainie, a najniższy w Islandii i Irlandii. Na tle Europy Polska należy do krajów o średnim poziomie rozpowszechnienia tej choroby, jako że znajduje się na 19. miejscu wśród 39 państw europejskich.

    Źródło: Global Burden of Disease 2017

    Rozpowszechnienie PChN ma bezpośredni związek z występowaniem w populacji czynników predysponujących jednostkę do rozwoju tej choroby oraz pośredni z czynnikami ryzyka chorób będącymi przyczyną PChN. Część z nich jest od jednostki zupełnie niezależna (tzw. czynniki niemodyfikowalne), ale niektóre mogą być modyfikowane, co może zapobiegać lub spowalniać postęp choroby nerek. Poniżej przedstawiono czynniki ryzyka wystąpienia PChN w podziale na modyfikowalne i niemodyfikowalne [3]

    Czynniki modyfikowalne

    • Cukrzyca, otyłość
    • Nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca
    • Zaawansowana miażdżyca
    • Choroby autoimmunologiczne, w tym pierwotne i wtórne choroby kłębuszków nerkowych
    • Cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek
    • Ostre uszkodzenie nerek (AKI)
    • Palenie tytoniu
    • Spożywanie alkoholu i innych używek
    • Ekspozycja na metale ciężkie, związki nefrotoksyczne

    Czynniki niemodyfikowalne

    • Płeć
    • Wiek
    • Uwarunkowania genetyczne
    • Obciążenie historią chorób nerek w wywiadzie rodzinnym
    • Status socjoekonomiczny [3]

    Czynniki modyfikowalne

    W przypadku PChN najważniejsze modyfikowalne czynniki ryzyka to cukrzyca i nadciśnienie tętnicze.

    Cukrzyca

    Cukrzyca jest jedną z ważniejszych przyczyn PChN oraz główną przyczyną rozwoju schyłkowej niewydolności nerek (ESRD, ang. en-stage renal disease) wymagającej leczenia nerkozastępczego [8]. W 2008 r. chorzy ci stanowili 26,4% nowo rozpoczętych dializ. Obecnie szacuje się, że u 9–40% chorych na cukrzycę typu 1 oraz u 3–50% chorych na cukrzycę typu 2 występuje jawna cukrzycowa choroba nerek5 — niezależny, obok samej hiperglikemii, czynnik ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych [9]. Zaleca się coroczne badania przesiewowe (albuminuria i eGFR) mające na celu wykrycie choroby nerek u chorych na cukrzycę. Zarówno zapobieganie, jak i leczenie choroby nerek w przebiegu cukrzycy opiera się przede wszystkim na optymalnej kontroli glikemii i ciśnienia tętniczego [8]

    Nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca

    Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najważniejszych problemów zdrowotnych współczesnego świata, często współistniejącym z przewlekłą chorobą nerek. Dodatkowo, źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze może być przyczyną rozwoju schyłkowej niewydolności nerek [10]. Nadciśnienie przyczynia się do powstania powikłań nerkowych i progresji przewlekłej choroby nerek. Długo trwające nadciśnienie prowadzi do zmian w nerkach, określanych mianem łagodnego stwardnienia nerek [11]

    Niewydolność serca

    Obecnie powszechne jest przekonanie o bardzo silnym wzajemnym oddziaływaniu patologii nerek na strukturę i funkcję układu krążenia oraz chorób układu krążenia na funkcję nerek. Zespół ten, tradycyjnie nazywany zespołem sercowo-nerkowym (CRS, cardiac-renal syndrome) definiuje się jako zaburzenie funkcji serca lub nerek, w którym ostra lub przewlekła choroba jednego organu jest spowodowana ostrą lub przewlekłą dysfunkcją (uszkodzeniem) drugiego organu. U chorych z niewydolnością serca często współwystępuje upośledzenie czynności nerek skorelowane ze zwiększoną chorobowością i umieralnością [12]

    Otyłość

    Jednym z najistotniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka PChN jest otyłość, zwłaszcza otyłość brzuszna. Wpływ otyłości na rozwój przewlekłej choroby nerek potwierdzono w badaniach histopatologicznych, w których wykazano szczególny rodzaj zmian w nerkach otyłych pacjentów [13]. Według badań, osoby z nadwagą cechują się ryzykiem względnym uszkodzenia funkcji nerek zwiększonym o 40% w porównaniu z osobami o prawidłowych wartościach BMI, a osoby z otyłością aż o 83%. Wykazano również, że otyłość wpływa niekorzystnie na postęp uszkodzenia nerek w kierunku schyłkowej niewydolności [14]. Mechanizmy uszkodzenia nerek u osób z otyłością obejmują efekty bezpośrednio związane z hiperfiltracją kłębuszkową, zwiększonym ciśnieniem wewnątrzkłębuszkowym, albuminurią, stwardnieniem kłębuszków nerkowych i w konsekwencji postępującym niszczeniem struktur nerek oraz pośrednio sprzyjające występowaniu cukrzycy i nadciśnienia tętniczego. Zmniejszenie masy ciała wywiera wielokierunkowy korzystny wpływ na redukcję czynników ryzyka przyśpieszonego postępu uszkodzenia nerek [15] [14] [16]

    Czynniki nefrotoksyczne

    Nerki obok układu oddechowego i wątroby mają podstawowe znaczenie w procesie wydalania substancji chemicznych z organizmu i są szczególnie podatne na działanie czynników toksycznych, które mogą prowadzić do ich uszkodzenia, a nawet niewydolności. Dzieje się tak m.in. z powodu ich obfitego ukrwienia [17]. Do czynników często działających nefrotoksycznie należą:
    • leki - antybiotyki (głównie aminoglikozydy, również penicyliny, cefalosporyny, leki przeciwgrzybicze i inne), niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), radiologiczne środki cieniujące oraz inhibitory konwertazy angiotensyny, leki przeciwnowotworowe, immunosupresyjne [17]. Przewlekła choroba nerek jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka pogorszenia funkcji nerek w czasie stosowania nefrotoksycznych leków. Uszkodzona nerka wykazuje mniejszą zdolność adaptacji do niekorzystnych warunków wywołanych zadziałaniem czynnika szkodliwego [18]
    • metale ciężkie - kadm, rtęć, ołów [19]
    • alkohol.

    Czynniki niemodyfikowalne

    Płeć

    W badaniach doświadczalnych oraz klinicznych wykazano, że częstość występowania, a także progresja chorób nerek związana jest z wieloma czynnikami zależnymi od płci. Płeć żeńska uznawana jest za czynnik protekcyjny w większości chorób nerek. Główny hormon żeński ma zdolność hamowania procesów zapalnych oraz apoptycznych i działa ochronnie na tkankę nerkową. Natomiast męskie hormony płciowe działają odwrotnie. Doświadczalne manipulacje hormonalne np. owariektomia lub orchidektomia potwierdzają te zależności, ponieważ zmieniają przebieg choroby. Wpływem płci i zdolnością żeńskich hormonów płciowych do aktywacji procesów autoimmunologicznych tłumaczona jest częstsza zapadalność kobiet na choroby autoimmunologiczne z rozwojem wtórnych glomerulopatii. Po okresie menopauzy ochronny wpływ płci żeńskiej nie jest obserwowany, co jest potwierdzeniem roli, jaką odgrywają żeńskie hormony płciowe [20]

    Wiek

    Starzenie organizmu ludzkiego wiąże się z pogarszaniem się czynności wielu narządów, w tym również nerek. U osób starszych dochodzi między innymi do zmniejszania się wielkości i masy nerek, zmian strukturalnych w naczyniach nerkowych oraz wyraźnego spadku liczby czynnych kłębuszków nerkowych. Następstwami wymienionych zmian są zwolnienie przepływu krwi przez nerki oraz obniżenie filtracji kłębuszkowej wraz z wiekiem o 30–50\% [21] [22]. Pogaraszanie funkcji nerek związane z procesem starzenia i spadek GFR rozpoczyna się już u osób powyżej 40 roku życia o około 1 ml/min/1,73 m2 w ciągu roku [23]. W badaniu NHANES III przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych u ponad 15 tys. osób wykazano, że u 27% osób powyżej 70 roku życia ma obniżoną filtrację kłębuszkową (GFR poniżej 60 ml/min/1,73 m2). Szczególnie obniżenie GFR dotyczyło chorych na cukrzycę i/lub z nadciśnieniem tętniczym. Wiek chorych był trzecim czynnikiem ryzyka rozwoju choroby nerek. Wykazano, że u 11% populacji powyżej 65. roku życia bez nadciśnienia i cukrzycy występuje obniżenie GFR poniżej 60 ml/min/1,73 m2 [24] [25]

    Czynniki genetyczne

    Na udział czynników genetycznych w rozwoju PChN wskazują wyniki badań populacyjnych, badań rodzinnych oraz obserwacje na zwierzętach. W badaniach populacyjnych wykazano częstsze występowania (4-25 razy) schyłkowej niewydolności nerek u osób rasy czarnej aniżeli rasy kaukaskiej. Liczne raporty ujawniły, że ryzyko rozwoju schyłkowej niewydolności nerek jest 3-9 razy wyższe w przypadku rodzinnego jej występowania [26].

    Bibliografia

    1. Król, E., Rutkowski, B., 2008. Przewlekła choroba nerek - klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka. Forum Nefrologiczne 1, 1–6
    2. Kasiske, B., Wheeler, D., 2013. KDIGO clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease foreword. Kidney International Supplements 3, 2–2
    3. red. Gellert, R., 2018. Opieka koordynowana nad pacjentem z przewlekłą chorobą nerek. Sekcja Nefrologiczna Izby Gospodarczej Medycyna Polska, Warszawa.
    4. Rutkowski, B., 2013. Przewlekła choroba nerek — dziesięć lat w teorii i praktyce, w:Forum Nefrologiczne, s. 63–70.
    5. Fraser, S., Roderick, P., 2019. Kidney disease in the Global Burden of Disease study 2017. Nature Reviews Nephrology 15.
    6. Bikbov, B., Purcell, C.A., Levey, A.S., Smith, M., Abdoli, A., Abebe, M., Adebayo, O.M., Afari-deh, M., Agarwal, S.K., Agudelo-Botero, M., et al., 2020. Global, regional, and national burden of chronic kidney disease, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease study 2017. The Lancet
    7. Król, E., Rutkowski, B., 2008. Przewlekła choroba nerek - klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka. Forum Nefrologiczne 1, 1–6.
    8. Kujawa-Szewieczek, A., Piecha, G., Więcek, A., 2012. Przewlekła choroba nerek u chorych na cukrzycę typu 2. Diabetologia Kliniczna 1, 223–232.
    9. Pilarski, Ł., Bogdański, P., Pupek-Musialik, D.,2011. Przewlekła choroba nerek u chorych na cukrzycę typu 2—epidemiologia, patogeneza i konsekwencje kliniczne, w: Forum Zaburzeń Metabolicznych, s. 192–197.
    10. Skonieczny, P., Heleniak, Z., Rutkowski, P., Dębska-Ślizień, A., 2019. Leczenie nadciśnienia tętniczego u chorych z przewlekłą chorobą nerek w świetle najnowszych zaleceń, w: Forum Nefrologiczne, s. 202–208.
    11. Małyszko, J., 2011. Nefropatia nadciśnieniowa - nefrocentryczny punkt widzenia. Choroby Serca i Naczyń 8, 190–196.
    12. Milaniak, I., 2018. Problem niewydolności serca i nerek - zadania pielęgniarki, w: Forum Nefrologiczne, s. 66–70.
    13. Smektała, P., Bogdański, P., 2011. Nefroprotekcyjna rola redukcji masy ciała w otyłości, w: Forum Zaburzeń Metabolicznych, s. 198–204.
    14. Wang, Y., Chen, X., Song, Y., Caballero, B., Cheskin, L.J., 2008. Association between obesity and kidney disease: a systematic review and meta-analysis. Kidney International 73, 19–33.
    15. Małgorzewicz, S., Ciechanowski, K., Kozłowska, L., Krzanowska, K., Krzanowski, M., Kaczkan, M., Borek, P., Jankowska, M., Rutkowski, B., Dębska-Ślizień, A., 2019. Zasady żywienia w przewlekłej chorobie nerek - stanowisko grupy roboczej Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego, w: Forum Nefrologiczne, s. 240–278
    16. Henegar, J.R., Bigler, S.A., Henegar, L.K., Tyagi,S.C., Hall, J.E., 2001. Functional and structural changes in the kidney in the early stages of obesity. Journal of the American Society of Nephrology 12, 1211–1217.
    17. Antonowicz-Juchniewicz, J., Jodkowska, A., Kwiecińska, D., 2006. Nefropatie wtórne w praktyce lekarza medycyny pracy. II. Nefropatie wtórne w przebiegu stosowania śródkow leczniczych i diagnostycznych. Med Pracy 57, 455–468.
    18. Ficek, J., Chudek, J., 2015. Przewlekła choroba nerek jako czynnik zwiększający ryzyko nefrotoksycznego działania leków oraz metody wykrywania polekowych uszkodzeń nerek. Choroby Serca i Naczyń 12, 233–239.
    19. Marchewka, Z., 2009. Mechanizm nefrotoksycznego działania wybranych metali ciężkich. Bromat. Chem. Toksykol 42, 1135–1143.
    20. Grzegorczyk, K., Krajewska, M., Weyde, W., Jakuszko, K., Gniewek, A., Klinger, M., 2011. Płeć a choroby nerek-znaczenie kliniczne i mechanizmy modyfikującego oddziaływania. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 65
    21. Rutkowski, B., 2005. Zaburzenia struktury i funkcji nerek w podeszłym wieku. Gerontologia Polska 13, 211–217.
    22. Matej-Butrym, A., Jaroszyński, A., 2015. Funkcja nerek a gospodarka lipidowa u osób w wieku powyżej 75. roku życia, w: Forum Medycyny Rodzinnej, s. 270–272.
    23. Sulicka, J., Franczuk, P., Rewiuk, K., 2005. Przydatność oznaczania cystatyny C w diagnozowaniu niewydolności nerek u osób w starszym wieku. Gerontologia Polska 13, 84–87.
    24. Coresh, J., Astor, B.C., Greene, T., Eknoyan, G.,Levey, A.S., 2003. Prevalence of chronic kidney disease and decreased kidney function in the adult US population: Third National Health and Nutrition Examination Survey. American journal of kidney diseases 41, 1–12.
    25. Zdrojewski, Ł., Rutkowski, B., 2014. MDRD czy CKD-EPI—rewolucja czy ewolucja?, w: ForumNefrologiczne, s. 38–44.
    26. Kiliś-Pstrusińska, K., 2010. Genetyczne czynniki ryzyka rozwoju i progresji przewlekłej choroby nerek Genetic factors in the development and progression of chronic kidney disease. Postepy Hig Med Dosw (online) 64,50–57

    Przypisy

    1 wskaźnik podawany w jednostce ml/min/1,73 m2 opisuje, jaka objętość krwi przesącza się przez nerki w ciągu jednej minuty na standardową powierzchnię ciała (ang. estimated glomerular filtration rate)

    2 AER - ang. albumin excretion rate

    3 ACR - ang. albumin-to-creatinine ratio

    4 Celem badania było rozpoznanie PChN w najwcześniejszych jej stadiach w losowo wybranej populacji przy użyciu algorytmu diagnostycznego opracowanego przez grupę roboczą. Do udziału w badaniu zaproszono losowo wybranych dorosłych mieszkańców miasta liczącego 60 000 mieszkańców. Spośród 9 700 zaproszonych osób, w badaniu PolNef wzięło udział 2 471 osób.

    5 Przewlekła choroba nerek związana z hiperglikemią nosi nazwę cukrzycowej choroby nerek (DKD, diabetic kidney disease) lub nefropatii cukrzycowej


    • Powiązane

      NFZ o zdrowiu. Nadciśnienie tętnicze

      Narodowy Fundusz Zdrowia zaprezentował swój raport w Światowym Dniu Nadciśnienia Tętniczego, obchodzonym 17 maja. Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że aż 10 mln dorosłych Polaków ma nadciśnienie tętnicze.

      NFZ o zdrowiu. Cukrzyca

      W przeddzień Światowego Dnia Cukrzycy obchodzonego 14 listopada, Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował raport dotyczący cukrzycy. Cukrzyca stanowi coraz większy problem zdrowotny i społeczny. W Polsce problem ten dotyczy 9% populacji, a koszt świadczeń, wyrobów medycznych i leków stosowanych w cukrzycy wyniósł w 2018 r. 1,9 mld zł (wzrost o 23% w porównaniu do 2013 r.).

      • Inni czytali również

        NFZ o zdrowiu. Astma

        Szacuje się, że w Polsce na astmę choruje 2 mln osób. W raporcie przedstawiono dane dot. epidemiologii, udzielonych świadczeń i zrealizowanych receptach.

        NFZ o zdrowiu. Choroba niedokrwienna serca

        Raport przedstawia dane dotyczące choroby niedokrwiennej serca. Przedstawiono informacje o epidemiologii w Polsce i Europie oraz czynnikach ryzyka. Na podstawie danych NFZ zaprezentowano analizę zrefundowanych świadczeń w tym m.in. epidemiologii rejestrowanej OZW, rehabilitacji kardiologicznej w OZW czy programie KOS-zawał.